Bir vaxtlar məktəbə gedən uşaq dərsin bitməsini səbirsizliklə gözləyərdi. İndi isə bəzən dərs başlamamış yorğun görünür. Çantası ağır, günü uzun, istirahəti az, qarşısındakı tapşırıqlar isə bitib-tükənmir. Bəs biz uşaqlardan nə gözləyirik?
Məktəb uşağın yalnız bilik aldığı yer deyil. Orada onun dünyagörüşü formalaşır, dostluqları yaranır, özünü ifadə etməyi öyrənir. Amma məktəb həyatının gündəlik reallığı bəzən bu gözəl təsəvvürdən xeyli uzaq görünür.
Səhər tezdən yuxudan qalxan uşaq məktəbə tələsir. Dərslər, fasilələr, yol, bəzən uzun növbə saatları… Evə qayıdanda isə qarşısında yeni bir “ikinci məktəb” açılır: ev tapşırıqları.
Uşağın istirahət etməyə, oynamağa, ailəsi ilə vaxt keçirməyə, hətta sadəcə sakit oturmağa belə ehtiyacı var. Lakin günün böyük hissəsi dərs və tapşırıqlarla keçdikdə onun beynindən maraq yox, yorğunluq danışmağa başlayır.
Ağır çanta, ağır məsuliyyət
Məktəbli çantasına baxanda bəzən onun içində bir uşağın daşımalı olduğundan daha çox yük olduğunu düşünürsən.
Kitablar, dəftərlər, iş dəftərləri, müxtəlif dərs ləvazimatları…
Uşaq isə bütün bunları hər gün özü ilə daşıyır.
Çanta sadəcə fiziki yük deyil. Uşağın üzərinə yığılan dərs, tapşırıq, qiymət və gözləntilər də görünməz bir yükə çevrilə bilər.
Biz uşağa “çalış, oxu, uğur qazan” deyirik. Amma bəzən onun nə qədər yorulduğunu soruşmağı unuduruq.
İkinci növbədə oxuyan uşaqların günü nə vaxt bitir?
Məktəblərdə ikinci növbə məsələsi də ayrıca diqqət tələb edən mövzulardandır.
Günün ikinci yarısında dərsə gedən uşaq üçün günün ritmi tamam fərqli olur. Dərslər gec saatlara qədər davam etdikdə evə qayıtmaq, yemək, dincəlmək və sabahkı dərslərə hazırlaşmaq üçün vaxt daha da azalır.
Uşaq axşam saatlarında artıq fiziki və zehni baxımdan yorulubsa, ondan yüksək diqqət və məhsuldarlıq gözləmək nə dərəcədə realdır?
Ən acınacaqlısı isə budur ki, uşaq bəzən günün sonunda hələ də “dərsini etməlidir”.
Beləliklə, onun həyatı dərsə gedən yol, dərs, ev tapşırığı və yuxu arasında sıxışıb qalır.
Bəs oyun?
Bəs uşaqlıq?
Bəs sadəcə uşaq olmaq?
Dərsə maraq niyə azalır?
Uşağın dərsə maraq göstərməməsini yalnız onun “tənbəlliyi” ilə izah etmək doğru deyil.Bəzən marağın itməsi yorğunluğun nəticəsidir. Bəzən dərsin təqdim edilmə forması uşağın diqqətini cəlb etmir. Bəzən isə həddindən artıq yüklənmə uşağın öyrənmək istəyini zəiflədir.
Uşaq öyrənməkdən zövq almalıdır.
Çünki təhsil yalnız kitabı əzbərləməkdən, qaydanı yadda saxlamaqdan və imtahanda düzgün cavab yazmaqdan ibarət deyil.
Təhsil düşünməkdir.
Sual verməkdir.
Maraq göstərməkdir.
Səhv etməkdən qorxmamaqdır.
Araşdırmaq və nəticə çıxarmaqdır.
Əgər uşağın bütün enerjisi günün sonunda sadəcə tapşırıqları bitirməyə sərf olunursa, onun düşünməyə nə qədər gücü qalır?
İnkişaf yalnız yeni binalarla ölçülmürTəhsilin inkişafından danışanda yeni məktəblər, təmirli sinif otaqları, müasir avadanlıqlar və texnologiyalar mühüm göstəricilərdir.
Amma inkişafın ən vacib göstəricilərindən biri də uşağın məktəbdən necə çıxmasıdır.O, məktəbdən həvəslə çıxır, yoxsa yorğun?Yeni bir şey öyrənməyin sevincini yaşayır, yoxsa növbəti tapşırığı düşünür?Sual vermək istəyir, yoxsa qiymət almaq qorxusu ilə susur?Bunlar da təhsilin keyfiyyətini ölçən suallardır.Çünki məktəbin mərkəzində kitab yox, uşaq dayanmalıdır.Uşaqlar bizdən çox şey istəmirUşaq möhtəşəm bir həyat tələb etmir.O, bəzən sadəcə vaxtında yatmaq, dostları ilə oynamaq, ailəsi ilə söhbət etmək, sevdiyi bir məşğuliyyətə vaxt ayırmaq istəyir.Və ən əsası, özünü daim yarışın içində hiss etmək istəmir.Biz gələcəyin həkimini, müəllimini, mühəndisini, jurnalistini, alimini yetişdiririk.Amma gələcəyin peşəkarını yetişdirərkən bu günün uşağını itirməməliyik.Çünki yorğun uşağın yaddaşı zəifləyə, diqqəti dağıla, öyrənməyə marağı azala bilər. Daha da təhlükəlisi isə uşağın məktəbi bilik və inkişaf məkanı kimi deyil, yalnız öhdəliklərdən ibarət bir yer kimi qəbul etməsidir.
Bəlkə bir az da uşaqları dinləməliyik?Təhsil haqqında qərarlar verilərkən müəllimin, valideynin, mütəxəssisin fikri qədər uşağın öz səsi də eşidilməlidir.
Uşaqları gələcəyə hazırlamaq istəyiriksə, ilk növbədə onların bu gününü yaşamağa imkan verməliyik.Çünki uşağın çantası yalnız kitablarla dolu olmamalıdır. Onun içində maraq, həvəs, xəyal və gələcəyə inam da olmalıdır.Əgər bir uşaq məktəbdən çıxanda ilk düşündüyü şey “nə qədər tapşırığım qaldı?” olursa, bəlkə də biz özümüzə daha böyük bir sual verməliyik:
Biz uşaqlara təhsil veririk, yoxsa onları təhsildən yoruruq?
Aysel Əlibəyli
