80 Yaşlı Trampın Dünya Təqvimini Dəyişən “Ad Günü Arzusu”
Elpress.az-ın Qafqazinfo.az-a istinadən verdiyi məlumata əsasən, Ağ Evin tarixinə ən yaşlı rəhbər kimi adını yazdıran Donald Tramp üçün ötən gün sadəcə növbəti bir yubiley deyil, qlobal geosiyasəti kökündən sarsıdan tarixi bir dönüş nöqtəsi oldu. 80 illik ömür xəttini geridə qoyan ABŞ Prezidenti, öz şəxsi bayramını dünya diplomatiya tarixinə keçəcək bir qələbə ilə taclandırdı. Gecə saatlarında onun özünəməxsus platforması olan “Truth Social” vasitəsilə paylaşılan bəyanat, Vaşinqtondan Tehrana qədər bütün paytaxtlarda ildırım sürətilə əks-səda doğurdu və beynəlxalq birjanın nəbzini dəyişdi.Uzun illərdir ki, Vaşinqton və Tehran arasında bitmək bilməyən, dünyayı nüvə və hərbi böhranın astanasında saxlayan gərginlik, Trampın masaya qoyduğu yekun anlaşma çərçivəsi ilə rəsmən yeni bir məجرaya qədəm qoydu. Ağ Ev rəhbəri, bəlkə də bir siyasətçinin karyerası ərzində özünə verə biləcəyi ən böyük, ən iddialı və ən təsirli “siyasi ad günü hədiyyəsini” hazırlamışdı. Aylardır ki, qlobal iqtisadiyyatın “şah damarı” sayılan, neft daşımalarının kilid nöqtəsi olan və dünya birjalarında qiymətlərin kəskin sıçrayışlarına rəvac verən Hörmüz boğazındakı blokada bu sazişlə birlikdə tarixə qovuşdu. Boğazın yenidən açılması, beynəlxalq gəmiçilik, qlobal ticarət və enerji təhlükəsizliyi üçün uzun müddətdir gözlənilən yaşıl işığın yanması demək idi.Aslında ABŞ-ın siyasi mədəniyyətində nəhəng dövlət qərarlarının şəxsi və ya simvolik tarixlərə bükülərək xalqa təqdim edilməsi köklü bir ənənədir. Ağ Evin liderləri mühüm strateji addımlarını, böyük islahatlarını və ya sülh bəyanatlarını reytinq xatirinə Müstəqillik Günü, seçki kampaniyalarının startı və ya tarixin yaddaşına həkk olunmuş rəmzi yubileylərlə sinxronlaşdırmağı sevirlər. Məsələn, Ronald Reyqan özünün liberal iqtisadi modelini və soyuq müharibə mesajlarını milli simvollarla elə toxuyurdu ki, xalq bunu bir dövlət doktrinası kimi qəbul edirdi. Barak Obama isə cəmiyyəti sarsıdan daxili və xarici qərarlarını xüsusi ictimai mənası olan tarixi günlərin kölgəsində elan edərək emosional dalğa yaradırdı. Tramp da bu xüsusda bir istisna deyil; o, siyasi marketinqi yaxşı bilən bir lider kimi, zamanlamanın gücündən həmişə maksimum yararlanıb. Çünki böyük siyasətdə verilən qərarın mahiyyəti qədər, onun hansı gün, hansı saatda və hansı emosional fonda xalqa ötürülməsi də mesajın taleyini həll edir.Məhz bu strateji hesabla çıxış edən ABŞ lideri öz bəyanatında xüsusi olaraq vurğuladı ki, əldə olunan bu böyük kompromis sadəcə iki düşmən dövlət arasında imzalanan növbəti kağız parçası deyil. Bu, bütün Yaxın Şərq regionunda sabitliyin, təhlükəsizliyin və uzunmüddətli sülhün yeni memarlığıdır. Tramp özündən əvvəlki xələflərinə – Ağ Evin digər sakinlərinə də eyham vurmağı unutmadı: o, onilliklər ərzində bir çox Amerika prezidentinin İran divarını aşmağa, Tehranla sülh dili tapmağa çalışdığını, lakin bu diplomatik labirintdə uğursuzluğa düçar olduqlarını xatırladaraq, bu düyünü məhz özünün açdığını qürurla önə çıxardı.Bütün bu mənzərə reallıqla simvolizmin elə bir sintezidir ki, sözügedən sülh anlaşması artıq təkcə diplomatik qələbə kimi deyil, həm də Trampın 80 illik yubileyinə qızıl hərflərlə yazılmış şəxsi siyasi zəfər hədiyyəsi kimi yaddaşlarda qalacaq. Onun bu xəbəri dünyaya sırıma forması, media idarəetmə taktikası təqvimdə və siyasi dərsliklərdə unikal bir nümunə olaraq qalacaqdır. Bununla belə, bu bəyanatın yaratdığı böyük eyforiyaya baxmayaraq, elan edilən bu çərçivə sazişinin tam hüquqi status alması, regiondakı real hərbi-siyasi nəticələri və tərəflərin öhdəliklərinə nə dərəcədə sadiq qalacağı hələ qarşıdakı mürəkkəb və gərgin proseslərin gedişatından asılı olacaq.
