Yerətrafı məkan antropogen çirklənmənin ən sürətlə artdığı sahələrdən biri olaraq qalır. “Space-Track” və ABŞ Kosmik Müşahidə Şəbəkəsinin məlumatına görə, hazırda Yer orbitində 33 min 269 obyekt izlənilir ki, onların 12 min 550-si kosmik tullantı hesab olunur.
Elpress.az-ın xarici mediaya istinadən yaydığı məlumata görə, orbitdəki süni obyektlərin ümumi kütləsi 15,8 min tonu ötür. Bu obyektlərin əksəriyyəti saatda 28 min kilometrə çatan sürətlə hərəkət etdiyindən, hətta kiçik fraqmentlər belə peyklər və digər kosmik aparatlara ciddi zərər vura bilər.May ayının statistikasına əsasən, fəaliyyətdə olan hər on peykə təxminən yeddi tullantı obyekti düşür. Orbitdəki obyektlərin 17,7 minə yaxını peyk və faydalı yüklərdən ibarət olduğu halda, qalan hissəsini raket qalıqları, istismardan çıxmış aparatlar və müxtəlif toqquşmalar nəticəsində yaranan fraqmentlər təşkil edir.Mütəxəssislər “Kessler sindromu” təhlükəsinə də diqqət çəkirlər. Bu ssenaridə obyektlərin toqquşması yeni qalıqlar yaradır və nəticədə orbitin çirklənməsi zəncirvari şəkildə artır.Kosmik tullantıların ən böyük mənbələri kimi 2007-ci ildə Çinin peykəleyhinə silah sınağı və 2009-cu ildə “Iridium 33” peyki ilə Rusiyanın “Kosmos-2251” aparatının toqquşması göstərilir.Alimlər bildirirlər ki, problem yalnız peyk rabitəsi, naviqasiya və kosmik uçuşlar üçün deyil, həm də ekologiya baxımından risk yaradır. Atmosferə daxil olaraq yanan obyektlərdən ayrılan alüminium, mis, litium və digər materiallar atmosferin yuxarı qatlarında gedən proseslərə və ozon təbəqəsinə təsir göstərə bilər.Problemin həlli üçün müxtəlif texnologiyalar üzərində iş aparılır. Avropa Kosmik Agentliyi 2029-cu ildə iri kosmik tullantı obyektinin orbitdən çıxarılmasını hədəfləyən “ClearSpace-1” missiyasını həyata keçirməyi planlaşdırır. Bununla yanaşı, maqnit sistemləri, elektrodinamik troslar, harpunlar, əyləc yelkənləri və lazer texnologiyaları da sınaq mərhələsindədir.Ekspertlərin fikrincə, rabitə, naviqasiya, iqlim monitorinqi və Yerin məsafədən müşahidəsi sistemlərinin gələcəyi üçün Yerətrafı məkanın qorunması böyük əhəmiyyət daşıyır. Onlar xəbərdarlıq edirlər ki, kosmik tullantıların artımı nəzarətdə saxlanılmasa, bəzi orbitlər gələcəkdə istifadəyə yararsız vəziyyətə düşə bilər.
